Współczesna szkoła funkcjonuje w rzeczywistości silnie nasyconej technologią. Smartfony, laptopy, platformy edukacyjne i media społecznościowe stały się nieodłącznym elementem codzienności uczniów i nauczycieli. Choć narzędzia cyfrowe otwierają nowe możliwości uczenia się, jednocześnie stawiają wyzwania związane z dobrostanem psychicznym. W tym kontekście coraz większego znaczenia nabiera pojęcie higieny cyfrowej, rozumianej jako zbiór nawyków i zasad sprzyjających zdrowemu, świadomemu i zrównoważonemu korzystaniu z technologii.

Jednym z najczęściej obserwowanych zjawisk jest przeciążenie poznawcze. Stały napływ bodźców – powiadomień, wiadomości, treści multimedialnych – utrudnia koncentrację i pogłębia trudności z utrzymaniem uwagi na jednym zadaniu. Mózg ucznia, zamiast skupić się na procesie uczenia, zmuszony jest do ciągłego przełączania się między różnymi źródłami informacji, co obniża efektywność zapamiętywania i rozumienia materiału.

Istotnym aspektem higieny cyfrowej jest także regulacja emocji. Media społecznościowe, często obecne w życiu młodzieży, mogą wywoływać poczucie presji i przymus porównywania się z innymi a w konsekwencji obniżać ich samoocenę. Uczniowie narażeni są na tzw. efekt „ciągłej dostępności”, który prowadzi do trudności w odpoczynku psychicznym. Brak wyraźnej granicy między czasem nauki a czasem wolnym sprawia, że młody człowiek nie ma przestrzeni na regenerację, co zwiększa ryzyko stresu i wypalenia.

Ważne jest, aby szkoła wspierała kształtowanie zdrowych nawyków cyfrowych już od najmłodszych lat. Dzieci i młodzież uczą się przez obserwację i modelowanie, dlatego rola nauczycieli i rodziców jest najważniejsza. Jeśli dorośli sami wykazują trudności z kontrolowaniem czasu spędzanego przed ekranem, trudno oczekiwać, że uczniowie będą postępować inaczej. Edukacja w zakresie higieny cyfrowej powinna więc całe środowisko szkolne w tym rodziców a także nauczycieli.

W praktyce higiena cyfrowa może przyjmować różne formy. Jednym z rozwiązań jest wprowadzanie zasad ograniczających korzystanie z telefonów podczas lekcji jak i ogólnie na terenie szkoły.

Korzystanie z urządzeń elektronicznych przed snem, zwłaszcza tych emitujących niebieskie światło, zaburza rytm dobowy i utrudnia zasypianie. Niedobór snu ma bezpośredni wpływ na funkcjonowanie poznawcze, nastrój i zdolność radzenia sobie ze stresem, dlatego edukacja uczniów oraz rodziców na temat znaczenia snu oraz zachęcanie do ograniczania korzystania z ekranów wieczorem to ważny element profilaktyki zdrowia psychicznego.

Warto również zwrócić uwagę na rozwijanie kompetencji samoregulacji. Higiena cyfrowa nie polega wyłącznie na narzucaniu zakazów, ale przede wszystkim na uczeniu świadomego zarządzania własnym funkcjonowaniem wobec technologii. Uczniowie powinni mieć możliwość refleksji nad tym, jak korzystanie z technologii wpływa na ich samopoczucie, relacje i efektywność nauki.

Higiena cyfrowa dotyczy równowagi między światem online i offline, regulacji emocji oraz budowania zdrowych nawyków względem nowoczesnych technologii. Wprowadzenie świadomych działań w tym obszarze może znacząco poprawić jakość procesu edukacyjnego oraz dobrostan uczniów i nauczycieli. W świecie, w którym technologia odgrywa coraz większą rolę, umiejętność dbania o własną higienę cyfrową staje się jedną z kluczowych kompetencji przyszłości.

Źródło:
Bigaj, M., Daszkowska, E., Dawidowska, A., Hofmokl, J., Przybysz-Gardyza, E., Puciłowska-Schielmann, M., Rodzewicz, J. A., Śliwowski, K. (2025). Higiena cyfrowa w szkole i w przedszkolu. Poradnik o tym, jak mądrze ją wprowadzić. Warszawa: Fundacja „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa”.
Opracował Adam Osiecki – psycholog